Το οικοδόμημα της καταστολής

 Νοέμβριος 11, 2012

Το οικοδόμημα της καταστολής

 

Η πολύφερνος κυρία Άνγκελα Μέρκελ, ο πολυπράγμων κ. Χοακίμ Φούχτελ και οι λοιποί, όσο κι αν απορροφούν τα φώτα της δημοσιότητας, δεν είναι και οι ίδιοι παρά μαριονέτες των κατά παράδοση και κατά φύση, μολονότι αντιμαχομένων, ασελγούντων καπιταλιστών. Είναι αφέλεια να υποστηρίζει κανείς ότι σήμερα ο καπιταλισμός εκπροσωπεί­ται από το κακό χρηματιστηριακό, τοκογλυφικό κεφάλαιο, σε αντίθεση, υποτίθεται, με τον καλό και υγιή καπιταλισμό, που βεβαίως είναι αθώος του αίματος. Ο καπιταλισμός, η πλου­τοκρατία κατά τον Πλάτωνα, ως χαμαιλέων μεταμορφώνεται, μεταμφι­έζεται και προσαρμόζεται ανάλογα με τις συνθήκες. Μια απλή αναδρομή στην ιστορία των οικονομικών κρί­σεων αρκεί για να το αποδείξει. Επο­μένως τα όσα περί του αντιθέτου υ­ποστηρίζονται, εάν δεν είναι αφέλει­ες, είναι σίγουρα υποβολιμιαία προκειμένου να συσκοτίσουν και να την αφανίσουν κάτω από τους σωρούς των ερειπίων της λογικής, την οποίαν μοχθούν να κατεδαφίσουν. Όσοι υποστηρίζουν πως δεν φταίει τάχα ο καπιταλισμός για τη βαρβαρότητα που βιώνουμε, αλλά η εκτροπή του ή η λανθασμένη του εφαρμογή, εάν δεν είναι καλοπροαίρετα ανόητοι, είναι βέβαιο ότι συμπράττουν ως συναυτουργοί ή έστω άμεσοι συνεργοί στην συνωμοσία κατά των λαών που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας.

Το σύστημα πλουτισμού των ολί­γων σε βάρος της εργασίας των πολ­λών, αυτοδικαίως βάρβαρο, μεταλλάσσεται κατά το δοκούν. Από φιλε­λεύθερο γίνεται απολυταρχικό και ξαναγίνεται φιλελεύθερο, με μανδύα κοινοβουλευτικό, κάποτε φορώντας το φασιστικό επενδύτη. Ο Άγγλος πολιτικός Ντισραέλι έλεγε ότι μόνο δύο έθνη στον κόσμο δεν πρόκειται ποτέ να υπογράψουν μεταξύ τους ειρήνη ή ανακωχή και ανελέητος πόλεμος θα μαίνεται ανάμεσά τους και αυτά είναι το έθνος των πλουσί­ων και το έθνος των φτωχών. Μέσα σε αυτόν τον ασίγαστο πόλεμο, την πάλη δηλαδή των τάξεων, κινείται ο κόσμος. Στον πόλεμο αυτόν οι μεν πλούσιοι είχαν και έχουν σαφή ταξι­κή συνείδηση, με βάση την οποία ε­νεργούν, συνωμοτούν και αυξάνουν τα κέρδη τους. Το πρόβλημα φαίνεται να βρίσκεται στις τάξεις των φτωχών, των εργαζομένων που όχι μόνο δεν έχουν ακόμα σαφή ταξική συνείδηση, αλλά δυστυχώς ενίοτε αποκηρύσσουν την ταξική τους συνείδηση. Αυτοί γίνονται οι πλέον έντρομοι σύμμαχοι του πνιγηρού καθεστώτος της ακινη­σίας, οι πιστότεροι υπηρέτες του συ­στήματος. Και το σύστημα, ο μηχανι­σμός αυτός αναπαραγωγής της ανι­σότητας, επιλέγει τους πλέον πρόθυ­μους, τους χορηγεί τίτλους, κάποτε και χρήμα και τους εξαπολύει όχι ως επιστήμονες αλλά ως θεολόγους, να προπαγανδίζουν τον αιώνιο δήθεν χαρακτήρα του.

 

ΘΕΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ

Με άλλα λόγια οι καπιταλιστές και όσοι ψωμίζονται στα αποφάγια τους, συνοδεύοντάς τους όπως τα ψάρια-πιλότοι τον καρχαρία, επιχειρούν διαχρονικά να επιβάλουν μια θεοκρα­τική κοινωνία επιστημονικού τύπου, στην οποία ως αμαρτία νοείται κάθε σκέψη ή πράξη αντίστασης και ως ευταξία η αποστροφή προς την δη­μιουργό κίνηση και τη δημοκρατία. Μια κοινωνία μεσαιωνικού τύπου, συνεκτική για τα συμφέροντα των ισχυρών και διαλυτική για τα δικαι­ώματα του λαού. Μια πραγματικότη­τα ζοφερή και επικίνδυνη, απωθητι­κή και ταυτόχρονα ύπουλα θελκτική. Με τοτέμ και σύμβολα. Όπως το «ιε­ρό δικαίωμα της ιδιοκτησίας», το ο­ποίο είναι συνεχώς σε δέσμευση, προκειμένου να δηλώνεται στο διη­νεκές προς τους αφελείς υπηκόους ότι την απέκτησαν μεν με το αίμα και τον ιδρώτα τους, αλλά τη διατηρούν χάρις στη φιλευσπλαχνία των αφε­ντικών τους και για όσο χρόνο αυτοί το επιτρέπουν. Όπως ακόμα το δικαί­ωμα της ελεύθερης κίνησης, που ό­μως εξαρτάται από τις διαθέσεις των ισχυρών που θέλουν να τους κρατούν εναλλάξ σε καθεστώς κακοπληρωμένης εργασίας και σε καθεστώς ανερ­γίας. Με ιδεολογήματα δήθεν ενωτικά, μέσα όμως σε συγκεκριμένο πλαί­σιο, που δεν ανέχεται παρεκκλίσεις. Και με αυτήν τη δήθεν συλλογική, αλλά βαθύτατα μονοδιάστατη φύση, το καπιταλιστικό σύστημα θεσπίζει κανόνες-φραγμούς έναντι οποιασδή­ποτε επιβουλής, όπως εκείνο την εννοεί. Νόμους που προστατεύουν κυρίως τα μεγάλα συμφέροντα, κα­θώς οι νόμοι αυτοί εννοιολογικά δεν είναι παρά το φράγμα-το συρματό­πλεγμα που προστατεύει τον πλούτο από το φόβο της δρώσας και συνει­δητής αγανάκτησης των φτωχών.

 

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΡΟΝΗΜΑΤΙΣΜΟΥ

Με όποιον μανδύα ή επενδύτη, ακόμα και γυμνή η εξουσία, προσδο­κά στην υπακοή των πολιτών παρά στην συμμετοχή τους, γιατί η συμμε­τοχή γεννά ανατροπές. Επομένως, ραφιναρισμένα ή τυραννικά κατά περίπτωση, το σύστημα επιβάλει κά­θε φορά με τον τρόπο του τη θεωρία του φρονηματισμού μέσω της τρέχουσας ηθικής, της παιδείας, της δι­καιοσύνης και του σωφρονισμού. Όμως ο κατά το δίκαιο σωφρονισμός των πολλών δεν είναι παρά η de facto επικύρωση της ισχύος των πλουτο­κρατών. Ο αείμνηστος Εισαγγελέας Εφετών Βασίλης Παππάς στο βιβλίο του «Το ποινικό πρόβλημα» έγραφε: «Οι νόμοι είναι συνάρτηση της πολιτικής και οικονομικής ισχύος. Και η καθεστηκυία τάξη περιέχει πολυάριθ­μα προνόμια, ασυλίες και διακρίσεις. Γι’ αυτό και πολίτες με δυσμενή οικο­νομική κατάσταση υπεραντιπροσωπεύονται στα δικαστήρια και στις φυλακές. Ολόκληρο το οικοδόμημα των νόμων και κανονισμών διακρίνεται για τον αποκλεισμό ή την απόρ­ριψη ατόμων με αντίξοη βιοτική τύχη και μειωμένη κοινωνική ισχύ. Η ποι­νική καταστολή, όπως λειτουργεί και βιώνεται με βαριές και εμφανείς πα­ρενέργειες, επικυρώνει και διαιωνίζει τις κοινωνικές αδικίες και ανισότη­τες».

Η εικόνα της άρχουσας τάξης ως πολιτικά άχρωμης ή ουδέτερης είναι πλαστή. Είναι σαφώς χρωματισμένη με τα χρώματα της πολιτικής, κοινω­νικής και οικονομικής επιβολής. Η διαιώνισή της όμως εξαρτάται από την αχρωματοψία των πολλών, την αδυναμία να διακρίνουν και να απο­φασίσουν να αντισταθούν. Οι καπι­ταλιστές προσποιούνται πολιτική ουδετερότητα για να οδηγήσουν σε αυτήν τα λαϊκά στρώματα. Με άλλα λόγια να τα οδηγήσουν στην ύπνωση και την καθήλωση.

Συνακόλουθα, όπως προαναφέρθηκε, και η απονομή της δικαιοσύνης έχει πολιτικό χαρακτήρα. «Η ποινική προστασία είναι όργανο πολιτικό της εξουσίας που κατέχει και ορίζει τους μοχλούς και τις συνισταμένες της κα­τεστημένης τάξης» (Βασ. Παππά, Το ποινικό πρόβλημα, εκδ. Αφοί Σάκκουλα 1986).

Είναι αυτονόητο λοιπόν ότι οι λα­οί οφείλουν και μπορούν να συνει­δητοποιήσουν τη δύναμή τους. Να αισθανθούν το φόβο που οι ίδιοι προκαλούν στους ισχυρούς. Να καταλά­βουν δηλαδή ότι αυτοί περισσότερο τους φοβούνται. Να συνειδητοποιή­σουν ότι έχουν όχι μόνο την υποχρέ­ωση, αλλά και τη δύναμη να ανατρέψουν τους δυνάστες τους.

 

 

 

 

Το Ανάστημα

 Οκτώβριος 21, 2012

Το Ανάστημα (ύβρις φυτεύει τύραννον, Σοφοκλής)

 

Δεν είναι πολύς ο καιρός που ο πρωθυ­πουργός κ. Σαμαράς καλούσε τους πο­λίτες να παραδειγματιστούν από τα όσα διαδραματίστηκαν στη Χαλυβουργία. Εκεί, όπου οι ένστολοι της καταστολής διατάχθηκαν να επέμβουν με τη βία κατά απλήρωτων απεργών, όχι βέβαια προς αποκατάσταση της έννομης τάξης, αλλά ως ιδιωτικοί σεκιουριτάδες, προκειμένου να επιβάλουν τη λειτουργία ιδιωτικής επιχείρησης. Το ίδιο φαινόμενο είχαμε και στη Νότιο Αφρική, όπου και εκεί οι δυνάμεις καταστολής κατέστειλαν, με αιματηρό βέβαια τρόπο, την απεργία των ανθρα­κωρύχων.

Τα φαινόμενα αυτά δεν είναι καινούρια. Σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη, η βία της κα­ταστολής, γέννημα της άρχουσας τάξης, λειτουργεί ως εργαλείο εκφοβισμού προς όφελος των ισχυρών. Και συνήθως ισχυροί είναι τα μεγάλα ιδιωτικά συμ­φέροντα. Επομένως, η βία, που ασκήθηκε σε βάρος των απεργών της Χαλυβουργίας δεν είναι παρά μέρος της βίας που ασκείται μέχρι και σήμερα σε βάρος της ίδιας της χώρας μας και του λαού της.

Οι κυβερνήσεις του μνημονίου, αφού έλαβαν την εξουσία με τη γνωστή μέθοδο της υφαρπαγής της ψήφου, κατακρεουργούν κατ’ εξακολούθηση τη λαϊκή εντολή, κατ’ εντολήν ημεδαπών και αλ­λοδαπών σαρκοβόρων, επιβάλλοντας τυραννία. Προτίμησαν να προστατεύσουν τα συμφέροντα αυτών αντί να προστατεύσουν τα δικαιώματα της κοινωνίας. Προτίμησαν να γίνουν εντολοδόχοι στυ­γερών τοκογλύφων αντί να εκπροσωπούν το λαό, όπως επιβάλλει το Σύνταγμα. Έφθασαν μάλιστα στο σημείο, πρωθυπουργοί να μην έχουν τη δύναμη ούτε καν να αποφασίσουν για τον αριθμό των δό­σεων της εφορίας, χωρίς την έγκριση ξένων υπαλ­ληλίσκων, εκβιαστών του κοινού ποινικού δικαίου.

Ολοι αυτοί με πρόφαση τα υπαρκτά προβλήμα­τα και τις δυσλειτουργίες του πολιτικού και οικο­νομικού συστήματος συνήργησαν στην καταστρο­φή της χώρας και του κοινωνικού της ιστού, με τις εντεύθεν βαρύτατες συνέπειες. Οι κύριοι αυτοί θεωρούν ότι περιποιεί μεγαλύτερη τιμή για τον ε­αυτό τους ένα ψυχρό χαμόγελο ενός τυχαίου διε­θνούς τοκογλύφου από την εκτίμηση του λαού.

Η ιστορία θα τους καταγράψει ως τυράννους, όπως εκείνους που με τις ίδιες ή παρεμφερείς προ­φάσεις βασάνισαν τον ελληνικό λαό την περίοδο της κατοχής. Και η τυραννία, όπως έγραφε ο Πλού­ταρχος, είναι μητέρα της αδικίας.

Δεν είναι στις προθέσεις του παρόντος σημει­ώματος η ακριβής περιγραφή των αξιόποινων πράξεων που διέπραξαν σε βάρος των πολιτών και της χώρας όσοι άσκησαν εξουσία ως ηθικοί ή φυ­σικοί αυτουργοί. Όσοι κατ’ εντολήν ή αυτόβουλα έδεσαν το λαό στην καρέκλα των βασανιστηρίων, όσοι εξαπάτησαν και βίασαν τους πολίτες και τη χώρα, όσοι κατέλυσαν το πολίτευμα και συνεχίζουν να κατεδαφίζουν τις θεμελιώδεις αρχές που συντη­ρούν τη δημοκρατία, επιβάλλοντας τυραννία, όλοι αυτοί θα λογοδοτήσουν για τις πράξεις τους.

Ας ακούσουμε τον Αριστοτέλη (Πλούταρχος «Επτά σοφών συμπόσιον»):

«Οι σκοποί της τυραννίας, Διονύσιε, είναι τρεις: πρώτα η ταπείνωση του φρονήματος των πολιτών, επειδή όποιος είναι μικρόψυχος δεν έχει το θάρρος να αγωνισθεί για τίποτα. Επειτα η αμοιβαία των πολιτών δυσπιστία, επειδή η τυραννία δεν καταλύεται, παρά μόνο όταν η αμοιβαία εμπιστοσύνη ενώσει τους πολλούς ή τους λίγους. Γι’ αυτό και οι τύραννοι καταδιώκουν τους εντιμότερους πολίτες, όχι μόνο επειδή αυτοί απαξιούν να κυβερνώνται τυραννικά αλλά κι επειδή εμπνέουν εμπιστοσύνη στους άλλους ... Τέλος, η τυραννία σκοπό της έχει να καταστήσει τους πολίτες ανίκανους για πολιτι­κές ενέργειες, επειδή κανένας δεν επιχειρεί τα α­δύνατα κι επομένως ούτε και να καταλύσει την τυραννίδα θα προσπαθήσει, αν δεν έχει την απαιτούμενη δύναμη».

Και στο ερώτημα του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου για τα μέσα, που μεταχειρίζεται ο τύραν­νος για να διατηρήσει την εξουσία, ο Αριστοτέλης απαντά:

«Τα χείριστα: Περιορίζει τη δύναμη των πιο σπουδαίων πολιτών κι εξοντώνει τους πιο θαρρα­λέους και υψηλόφρονες, απαγορεύει τα πολιτικά σωματεία και την εκπαίδευση των πολιτών και κάθε άλλο μορφωτικό μέσο... Επιτηρεί και κατα­σκοπεύει τους πάντες και προπάντων εκείνους που έχουν ανεξάρτητο φρόνημα και εμπνέουν εμπιστο­σύνη... Υποθάλπει τις διαβολές και τις συγκρούσεις των πολιτών, εξερεθίζοντας τους φίλους εναντίον των φίλων... Κι ακόμα προσπαθεί να εξαθλιώνονται και να φτωχαίνουν οι υπήκοοί του, ώστε, απασχο­λημένοι με τον καθημερινό βιοπορισμό τους, να μην έχουν καιρό να απειλήσουν την εξουσία του».

Τις ίδιες μεθόδους χρησιμοποιεί και η νέα τυ­ραννία, που εγκαθιδρύθηκε στον τόπο μας με κοινοβουλευτικό μανδύα, με όργανα τα αλλεπάλληλα μνημόνια και τις δανειακές συμβάσεις κατά παράβαση κάθε έννοιας δικαίου.

Κι όμως, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε νόμιμο το μνημόνιο!

Κάποια στιγμή οι κύριοι αυτοί θα δικαστούν τουλάχιστον για εσχάτη προδοσία, για ανθρωπο­κτονία με πρόθεση, για κακουργηματική έκθεση και για εκβίαση σε βαθμό κακουργήματος.

Τα πρόσωπα γνωστά, τα στοιχεία επαρκή, οι ένοχοι αμετανόητοι. Νομίζουν ότι ο λαός έχει σω­ριαστεί από τα χτυπήματα. Πλανώνται. Η φύση των όντων και η ανθρώπινη περιπέτεια ανά τους αιώ­νες διδάσκει ότι η βία γεννάει αντίσταση. Ο λαός θα βρει το θάρρος του, όπως ελπίζουμε να το βρουν κάποια στιγμή και οι αδρανούντες δικαστικοί λει­τουργοί. Οι κύριοι αυτοί αγνοούν το ανάστημα του λαού. Ότι αυτό δε μετριέται από το κεφάλι και κά­τω, όπως το ύψος. Ότι αλλιώς μετριέται. Κι όπως λέει ο ποιητής Αργύρης Χιόνης:

«Από τα πόδια

ως την κορφή,

μετριέται μόνο το ύψος.

Το ανάστημα αρχινά

πάνω από το κεφάλι»

Το νόημα της ποίησης

 Απρίλιος 22, 2012

Το νόημα της ποίησης

 

Δεν είμαι εγώ σπορά της τύχης

Ο πλαστουργός της νιας ζωής

Εγώ είμαι τέκνο της ανάγκης

Και ώριμο τέκνο της οργής

 

Δε δίνω λέξεις παρηγόρια

Δίνω μαχαίρι σ’ ολουνούς

Που όταν το μπήγω μες στο χώμα

Γίνεται φως, γίνεται νους

 

Και ό,τι γίνεται φως, γίνεται πράξη. Όπλο της αντίστασης. «Δεν υπάρχει μεγαλύτερη έκταση από εκείνη που αιμορραγεί» λέει ο Πάβλο Νερούδα. Ως έκταση νοείται ο τόπος καταγωγής, το λίκνο των παιδικών χρόνων. Και μόνο αυτό αρκεί.

Επέλεξα την ποιητική φωνή του ποιητή της αντίστασης Κώστα Βάρναλη. Φωνή επίκαιρη και διαχρονική, ιδιαίτερα στις μέρες μας που ξένα και ντόπια αρπακτικά επιβουλεύονται τη σάρκα του κοινού μας χώρου.

Γιατί ο Βάρναλης αποκατέστησε την ουσία της ποίησης και γενικά της τέχνης στον πραγματικό της χώρο και χρόνο και στη θέση που την έταξε η ανθρώπινη περιπέτεια. Στο ψευδοερώτημα : τέχνη για την τέχνη ή τέχνη για τον άνθρωπο, ο ποιητής απαντάει με δυνατή φωνή : τέχνη από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο.

Όπως κάθε μορφή τέχνης και η ποίηση είναι δημιούργημα της ανθρώπινης συλλογικότητας. Της πράξης και των συναισθημάτων μέσα στον χωροχρόνο. Χωρίς αυτά, χωρίς τον ανθρώπινο πόνο δεν υπάρχει ποίηση. Κάθε τι οργανικό ή ανόργανο, με τον λόγο παίρνει ζωή συμμετέχοντας στον ατέλειωτο κύκλο φθοράς και γέννησης. Τίποτα το μαγικό ή θεϊκό, τίποτα το ακατανόητο. Ο ποιητής δεν κάνει τίποτα περισσότερο από αυτόν που δουλεύει την πέτρα. Όπως ο Σωκράτης που ασκήθηκε από τη μάνα του τη μαμή και τον πατέρα του εργάτη πέτρας. Και όπως ο πετράς βάζει τους λίθους προσεκτικά, αλλά και όμορφα, το ίδιο κάνει και ο ποιητής με τις λέξεις του. Και όπως το γερό και το όμορφο σπίτι στεγάζει τις ανθρώπινες ανάγκες, έτσι και το ποίημα στεγάζει γερά και όμορφα τη σκέψη και τα συναισθήματα. Γι’ αυτό η τέχνη ήταν και είναι κοινωνική, άρα κοινωνικά αξία και όχι παράδοξη ενασχόληση αυτάρεσκων διανοητών.

Δεν είναι τυχαίο ότι συνήθως βραβεύονται έργα ακατανόητα. Επειδή τίποτα δεν απειλείται με αυτά, ενώ η τέχνη που εμπνέεται από τα βήματα και την ανάσα των ανθρώπων είναι επικίνδυνη. Γι’ αυτό τα αυταρχικά καθεστώτα κυνηγούν ή (το ισοδύναμο) αγνοούν τους ποιητές. Γι’ αυτό η ποίηση «διδάσκεται» στα σχολεία με άθλιο τρόπο. Γι’ αυτό βασανίζουν τα παιδιά αντί να τα κάνουν να την αγαπήσουν ως δημιούργημα παγκοσμίως λαϊκό, ως καταφυγή στον πόνο, στον έρωτα, στον θάνατο.

Ο Βάρναλης δεν είδε ποτέ την ποίηση σαν μια ωραία κοιμωμένη. Με τη ζωή και το έργο του της ξανάδωσε την αρχαία φρεσκάδα, τη μουσικότητα, το σκώμμα, την έντεχνη καταγγελία, τον πηγαίο ερωτικό παλμό μέχρι τα όριά του.

Περίπου έτσι διατύπωνε και ο Παύλο Νερούδα «μια πράξη περαστική και επίσημη, όπου μπαίνουν ζευγαρωτά και μετρημένα η μοναξιά και η αλληλεγγύη, το αίσθημα και η δράση, η εσωτερικότητα και η αποκάλυψη της φύσης» και ακόμα «κάθε τι, ο άνθρωπος και η σκιά του, ο άνθρωπος και η κίνησή του, ο άνθρωπος και η ποίησή του, είναι στηριγμένο σε μια κοινότητα, κάθε φορά και πιο εκτεταμένα, σε μιαν άσκηση που θα συγκροτήσει για πάντα μέσα μας την πραγματικότητα και τα όνειρα».

Γιατί, όπως έλεγε, «δεν υπάρχει μεγαλύτερη έκταση από εκείνην που αιμορραγεί».

Ο Βάρναλης καταγγέλλει την εξωπολιτική τέχνη, τη δήθεν αταξική ως τέχνη ψευδεπίγραφη. Λέγοντας ότι μια τέτοια τέχνη είναι ανύπαρκτη σε μια κοινωνία χωρισμένη σε τάξεις. Κι όπως δεν υπάρχει άνθρωπος έξω από την κοινωνία, έτσι δεν υπάρχει και εξωταξικός άνθρωπος, κατά συνέπεια δεν υπάρχει ούτε αταξική τέχνη σε μία ταξική κοινωνία.

Ο Βάρναλης, όπως και ο μεγάλος Σολωμός, βάζει αβίαστα την πολιτική μέσα στην ποίηση. Η συνειδητή πολιτική, έλεγε ο Σολωμός, είναι ένα από τα περιεχόμενα του Χρέους.

Κι ο Βάρναλης συναινεί λέγοντας : «και το’ λεγε ο Σολωμός, ένας λύκος κι αυτός της τότε Αριστεράς, ο ποιητής της πιο θανάσιμης σάτιρας κόντρα στους αριστοκράτες στο έργο του «Η γυναίκα της Ζάκυθος».

Τι έλεγε δηλαδή ;  Ότι ο ποιητής στη ζωή και το έργο του δεν μπορεί να μείνει έξω από την πολιτική σκέψη και πράξη. Από τις ανάγκες και τους αγώνες του λαού ενάντια στους καταπιεστές του.

Ήξερε ο μεγάλος βάρδος πως τα κάστρα πέφτουνε από μέσα, πως ο εχθρός θέλει δοσίλογους για να επιβάλει την παρουσία του. Θέλει την Πέμπτη φάλαγγα της συναίνεσης και της αδιαφορίας.

Το διατυπώνει εμβληματικά στις στροφές του ποιήματος «Η καμπάνα» :

Αν είν’ η σκέψη σου

πριν από σένα

δεν είν’ απόκομμα

Θεού και γέννα.

Της σκλάβας σκέψης σου

σκλάβα δετή

σου τηνε πλάσανε

οι δυνατοί

—————-

Φτωχέ σου μάραναν

κόποι και πόνοι

τη θέληση άβουλη

πιωμένη αφιόνι.

Αν είν’ ο λάκκος σου

πολύ βαθύς

χρέος με τα χέρια σου

να σηκωθείς

——————–

Κι όπου σε σφάζουνε

δεμένον πίσου

να βρόνταα άξαφνα

σεισμός αβύσσου

χίλια αστροπέλεκα :

«Δεν είναι μπρος

ειν’ από πίσω σου

κρυφός ο οχτρός».