Το κυρίαρχο Δίκαιο

 Ιούλιος 14, 2014

Το κυρίαρχο Δίκαιο

 

Η κοινωνία συντίθεται από αντιθέ­σεις. Το ίδιο και η Ιστορία. Οι α­ντιθέσεις παράγουν αντιπαραθέ­σεις, εκείνες με τη σειρά τους ασί­γαστο πόλεμο.

Συστατικό της οργανωμένης κοινωνίας εί­ναι η αντίθεση και συνεπώς η αντιπαράθε­ση ανάμεσα στην οργανωμένη εξουσία και στους πολίτες που διακυβερνώνται από αυ­τήν. Με λίγα λόγια, ανάμεσα στον πολίτη και το κράτος.

To κράτος είναι ένας δυναμικός οργανισμός και η δυναμική του είναι η επιβολή που α­σκεί εντός των γεωγραφικών ορίων του. Προφανώς με τη βία. Άρα το κράτος είναι το ισοδύναμο της δύναμης και ειδικότερα της δύναμης επιβολής και καταστολής.

Προϋπόθεση της ύπαρξης και λειτουρ­γίας του κράτους είναι ο Νόμος, το όργανο με βάση το οποίο επιβάλλει τη θέλησή του και επιχειρεί να τη διαιωνίσει. Με την «πει­θώ» ή με τη βία. Αν επιχειρούσαμε έναν ο­ρισμό, θα λέγαμε ότι το κράτος είναι ο κοινωνικοπολιτικός οργανισμός, που υφίσταται και λειτουργεί ασκώντας «νόμιμη» βία.

Ορισμένα από τα ερωτήματα που τίθε­νται μέχρι σήμερα από την εποχή τουλάχι­στον των Κυνικών φιλοσόφων κι απ’ ό,τι φαίνεται θα συνεχίσουν να τίθενται, είναι τα εξής:

Προς όφελος ποιων υπάρχει και λειτουργεί το κράτος; Όλων ή μήπως ολίγων;

Ποιες δυνάμεις συγκροτούν το κράτος και ποιος θεσπίζει τους νόμους;

Ποια συμφέροντα συνδέονται με τη θέσπιση των νόμων;

Ποιους προστατεύει ο νόμος και από ποι­ους;

Ποιους αφορά η παράβαση των νόμων;

Ο εσωτερικός αυτός πόλεμος που σοβεί μέσα στις κοινωνίες δεν είναι παρά η ατελεύτητη αντιπαράθεση ανάμεσα στους δυνατούς και τους αδυνάτους. Ο Άγγλος πολιτικός Ντισραέλι έλεγε ότι μόνο δύο έ­θνη δεν πρόκειται ποτέ να ειρηνεύσουν και ασίγαστος πόλεμος ανάμεσά τους θα μαί­νεται: το έθνος των πλουσίων και το έθνος των φτωχών.

Η αλήθεια αυτού του κυνικού αποφθέγ­ματος αποδεικνύεται αμέσως με μόνη την πα­ρατήρηση της «συμπεριφοράς» του νόμου απέναντι στους πλούσιους κι εκείνης απέναντι στους φτωχούς. Αναδεικνύεται, όμως, πε­ρισσότερο από τη δυνατότητα παράβασης του νόμου, που αποτελεί προνόμιο των ι­σχυρών, σε αντίθεση με τη φτωχότερη με­ρίδα του λαού, που κατά κύριο λόγο απο­τελεί τους τροφίμους των απανταχού σω­φρονιστικών ιδρυμάτων. Γιατί η παράβαση του Συντάγματος και των νόμων, όταν γίνε­ται από τους ισχυρούς ή από το ίδιο το κρά­τος, ταυτίζεται με την ιδέα προστασίας της πατρίδας. Ενώ, αντίθετα, η από μέρους των φτωχών παράβαση ισοδυναμεί με «υπο­νόμευση των θεμελίων της δημοκρατίας». Με άλλα λόγια, με τη φυσική αμφισβήτη­ση της άρχουσας τάξης.

Επομένως, το δίκαιο ως σύνολο τάχα κα­νόνων, που προστατεύουν την κοινωνία και τους πολίτες, είναι προφανώς έννοια ανύ­παρκτη. Πλέον δόκιμος θα ήταν ο όρος Κυ­ρίαρχο Δίκαιο, με άλλα λόγια, το σύνολο των κανόνων συμπεριφοράς, που το κρά­τος εξουσιαστικά επιτάσσει, η νομική και επίσημη έκφραση της εκμετάλλευσης και της κυ­ριαρχίας των ισχυρών πάνω στα λοιπά στρώματα του πλη­θυσμού.

Αν, όμως, το δίκαιο είναι, όπως έχει ειπωθεί, η έκ­φραση της εκμετάλλευσης, αν, δηλαδή, το δίκαιο είναι το σύνολο των κανόνων με βάση τους οποίους τεκμηριώνεται η αυ­θαιρεσία, τότε πώς εξηγείται το φαινόμενο να καταλύεται αυτό, από καιρό σε καιρό, από τα ίδια τα όργανα της κυρίαρχης τάξης; Την εξήγηση δίνει ο Μανόλης Λαμπρίδης γράφοντας: «Η εξήγηση βρίσκεται στον ι­δεολογικό χαρακτήρα του δικαίου. Κοντά στη βασική λειτουργία του να εξασφαλίζει τους όρους μέσα στους οποίους πραγματοποιείται η εκμετάλλευση, έχει και μια άλ­λη λειτουργία. Να σκεπάζει, να κρύβει αυ­τόν τον ταξικά μεροληπτικό ρόλο του, να μοιάζει απρόσωπο, αμερόληπτο, αταξικό. Ετσι είναι υποχρεωτικό η μορφή του και οι διατυπώσεις του να είναι γενικές».⁽¹⁾ Κι α­κόμα: «Το κράτος φτιάχνοντας έναν νόμο δεν υποχρεώνει μόνο τους πολίτες να τον σεβαστούν. «Αυτοπεριορίζεται» και το ί­διο. Αλλά τι ουσιαστικό νόημα μπορεί να έχει αυτή η κατασκευή τη στιγμή που το κράτος, όταν του χρειαστεί να παραβεί έ­ναν νόμο, που το ίδιο τον έφτιαξε, μπορεί να τον παραβεί... χωρίς να τον παραβεί, με το να τον καταργήσει ή να τον τροποποιή­σει, αποδεσμευόμενο από την «αυτοδέ­σμευση».⁽²⁾

Κι αν, τέλος, οι Νόμοι είναι αυτή ακρι­βώς η έκφραση της εκμετάλλευσης των ισχυρών σε βάρος των αδυνάτων, υφίσταται υποχρέωση των τελευταίων να τους τηρούν; Η απάντηση είναι:

Ακολουθώντας το ένστικτο αυτοσυντή­ρησης, τους κανόνες της κοινής λογικής, αλλά και τον κανόνα δράσης και αντίδρα­σης, τα υφιστάμενα την κρατική αυθαιρε­σία αδύνατα στρώματα του πληθυσμού οφείλουν να μην υπακούουν στους κανόνες που διαλύουν τη ζωή τους.

Με λίγα λόγια, οφείλουν να αντιδρούν, να αντιστέκονται, ακόμα και να επαναστατούν.

Αυτό περιλαμβάνει το άρθρο 120 του Συντάγματος. Αυτό επιβάλλει η ιστορία της ανθρώπινης περιπέτειας.

 

1, 2. Μανάβης Λαμπρίδης «Η σύγκρουση με τον νόμο ως έμπρακτη κριτική του δικαίου και το συναίσθημα ενοχής», Εκδ. Έρασμος